|
Deel I: Mythes
Tegenwoordig zijn de nationale lidstaten van de Europese Unie (EU) meer dan ooit kritisch ten op zichte van de EU. Onder aanvoering van voornamelijk conservatieve, nationalistische en populistische partijen klinkt het pessimistische anti-Europa geluid steeds harder. Deze partijen gebruiken zaken als de invoering van de Euro waar veel Europeanen ongelukkig over zijn, de financiële malaise in Griekenland en het overdragen van soevereiniteit van de nationale overheden aan de EU, om de negatieve gevoelens van burgers te onderstrepen en liften zodoende voor politiek succes mee op deze anti-Europese sentimenten. Niet voor niets hebben de burgers van notabene Nederland en Frankrijk, twee van de zes oudste leden van de Unie, de Europese Grondwet middels referenda verworpen.
De verdere integratie van Unie lijkt onder druk te staan. In hoeverre bedreigt de EU de soevereiniteit van Nederland en de andere lidstaten? Wat doet de EU eigenlijk precies fout? En wat moet er anders worden geregeld om de huidige impasse te doorbreken? Deze vragen zal ik middels twee artikelen beantwoorden. In dit eerste artikel ga ik in op de veronderstelling dat Europa sluipend naar een ‘superstaat’ streeft en wat voor effecten dat zou hebben op onze zogenaamde ‘nationale identiteit’.
Mythische cijfers
Volgens tegenstanders wil de Europese Commissie, Europa transformeren in een Europese superstaat. Daarmee zou de nationale overheid van haar bevoegdheden worden beroofd en wordt zodoende haar soevereiniteit aangetast. De feiten echter liggen heel anders. Ten eerste is het niet de Europese Commissie maar de lidstaten zelf die het Europese beleid bepalen. De Commissie is simpelweg veel te klein voor dergelijke omvangrijke taken. Bovendien bezit men de kennis of capaciteit niet. De Commissie heeft dus de lidstaten nodig. En die leveren de ambtenaren die de voorbereiding, besluitvorming en uitvoering van het Europees beleid vorm moeten geven. Veel van die ambtenaren zijn Nederlanders. Europees beleid is dus Nederlandser dan wij denken. Verder behoudt de overheid vrijwel op alle beleidsterreinen haar traditionele taken. Deze taken echter, worden volgens de tegenstanders door maar liefst 80% beïnvloedt door de EU. Vooral in 2005 werd van dit gegeven grillig gebruik gemaakt in de campagne tegen de Europese Grondwet. Mooie en makkelijk te onthouden cijfers, maar voor de rest niet gebaseerd op feiten. Onderzoek laat namelijk zien dat slechts 12,5% van de Nederlandse wetten is beïnvloedt door Europese regelgeving. Dat bescheiden percentage van 12,5% is soms misschien wel irritant, maar alles behalve wereldschokkend. Nederland draagt dus wel een deel van haar macht af aan de EU, maar wint tegelijkertijd ook aan soevereiniteit. Nederland heeft namelijk met Europa mogelijkheden om op een aantal belangrijke beleidsterreinen zoals milieu, asielzaken, infrastructuur en defensie, effectiever op te treden. Het is en blijft dus een win-win situatie. Veel meer dan de burger zich kan voorstellen. Ook niet onbelangrijk is het feit dat de lidstaten altijd het recht en de mogelijkheid hebben om gewenste initiatieven op de Europese politieke agenda te plaatsen. Dit kan men doen met behulp van dezelfde Commissie, die het recht van initiatief heeft in de Unie. Zodra een wetgevingsproces in gang wordt gezet, kunnen in de voorbereidende fase nationale politici en belangengroepen ideeën aandragen. Op deze manier kunnen de lidstaten nog meer indirecte macht uitoefenen.
Nationale identiteit
Men veronderstelt (en dan met name de nationalisten) dat Europa onze ‘nationale identiteit’ bedreigt. Het opmerkelijke aan ‘nationale identiteit’ is dat niemand concreet en duidelijk kan uitleggen wat dit begrip inhoudt. Is het de taal? Die wordt niet bedreigd. Wij spreken immers nu evenveel Nederlanders als in de tijd van de oprichting van de EU en wij zullen de komende decennia naar alle waarschijnlijkheid Nederlands blijven spreken. Is nationale identiteit dan vooral de vaderlandse geschiedenis? Deze kan echter moeilijk bedreigd worden door Europa aangezien onze geschiedenis door en door Europees is en niet los kan worden gezien van de geschiedenis van andere Europese landen. Er bestaat niet zoiets als een stabiele nationale identiteit. De nationale identiteit, in zoverre deze bestaat, is door culturele en sociaaleconomische factoren onderhevig aan een permanent proces van historische verandering. Daarom hebben tegenwoordig velen als gevolg van globalisering verschillende identiteiten en kunnen zich zodoende flexibel opstellen jegens veranderingen. Dat geldt niet voor conservatieve en nationalistische actoren die liever vasthouden aan een starre één dimensionale identiteit, welke helemaal niet ‘nationaal’ is. Doomscenario’s als ‘het verlies van identiteit’ zijn dan ook krampverschijnselen van deze conservatieve en nationalistische actoren, die niet schuwen om mythes de wereld in te helpen met als doel elk initiatief van vernieuwing tegen te gaan. Daarmee is echter niet alles gezegd over de kritiek op de EU. Hoewel de Unie geen ‘superstaat’ aan het worden is, zijn er weldegelijk punten voor verbetering vatbaar in de Unie. Want nu is de Unie te vaak een ‘snoepwinkel’ van bewindspersonen en ambtenaren. Dat is voor nationale overheden niet bedreigend, maar het is wel belangrijk om politieke greep te krijgen op Europese beleidsprocessen. Zeker nu de Euro scepsis groeit in Nederland.
Europees beleid is vooral een ambtelijke gelegenheid . Het zijn de ambtenaren van verschillende lidstaten die werken aan beleidsvorming. Dit is ook meteen het probleem van deze gelegenheid. Het gebeurt discreet en achter de schermen. Zelfs de nationale politici zijn vaak niet voldoende op de hoogte van de beleidsontwikkelingen. Dat heeft echter een aantal praktische redenen, die ook praktisch op te lossen zijn. In de volgende editie zal ik de problemen en oplossingen met betrekking tot Europese regelgeving en nationale politiek beschrijven.
Ayberk Köprülü
|
Schrijvers 
