Sunitus - De instelling van de geest

Lang, lang geleden was er een stadje in het zuiden van Europa. Ze konden niet in Romeinse letters schrijven – de Romeinen, tsja die waren nog niet meer dan boeren op ’t veld – en liepen in korte wapenrokjes of megagrote lappen stof rond. En toch, toch zijn de grootste ideeën uit dit stadje gekomen. Ik spreek natuurlijk hier over Athene.

We kennen allemaal de verhalen over de oorlog van Troje, de Peleponnesische oorlogen, Socrates, Aristoteles en alle andere mythes en verhalen die ik hier ben verget en. Dit zijn zaken interessant genoeg voor vijfhonderd-en-een columns, maar niet het onderwerp van deze. Bekend is dat Athene een directe democratie was. De in zes meter stof verpakte mannen stonden onder de hete zon te overleggen over toekomstige wetten, oorlogen en vrede; de volksvergadering. Maar belangrijke functies en zaken kwamen neer op de schouders van magistraten. Zeshonderd van de zevenhonderd magistraten werden door middel van een loting uitgekozen. Maar een van de belangrijkste rechten, het recht op initiatief, bleef bij de volksvergadering liggen.

Nu zegt elke rechtgeaarde Nederlander die aanhanger is van representatieve democratie natuurlijk: ‘Ja, hallo, wie zegt dat zij allemaal competent en slim genoeg waren?’ Daarop antwoord ik dan naar waarheid: ‘Dat waren ze ook niet.’ Deze Nederlander zal me raar aankijken als ik eraan toevoeg: ‘dat hoeft ook niet.’ Want hoewel de Atheners vijfentwintighonderd jaar geleden dergelijke systemen bedachten, waren ze een stuk ingenieuzer dan verwacht. Iedereen in de volksvergadering mocht besluiten voorstellen, wat bij mensen met een IQ lager dan Bonnie St. Clair nog weleens een probleem kan opleveren. En daar hadden de slimme Atheners een oplossing voor: de sanctie. Als iemand in de vergadering een ongeldig/illegaal/crimineel voorstel deed, kon deze worden aangeklaagd door een andere burger. Als de slechterik schuldig werd geacht was het  (naar ernst van het besluit) een geldboete. Deze kon zo hoog worden dat de arme man voor de rest van zijn leven bij de stad in de schuld stond, met andere woorden: bye bye met zijn burgerrechten

Onze fictieve Nederlander krijgt langzaamaan een  blik van begrip in zijn ogen. Ook hij ziet de wijsheid van de Atheners. En ik kan het dan niet nalaten, mijn fantasie slaat op hol. Hoe zou Nederland eruitzien als slechte/ongeldige besluiten beboet kunnen worden? Weg met die politieke onschendbaarheid! Stel je voor, de commissie Davids acht Balkenende schuldig, het steunen van de Irak-oorlog was ongeldig. Een rechtbank evalueert dit allemaal en op het einde het vonnis: sorry JP, je zat fout. Een sanctie van 1 miljard euro krijg jij op je persoon. Dit betekent dat jij je hele leven inde schuld staat bij de staat. Oh, oeps, dan zijn je burgerrechten niet meer van toepassing. Wij ontheven u dan ook per direct uit uw functie als politiek leider, minister-president en minister van Algemene Zaken en Koninkrijk relaties. Bedankt en adios.

Nee, uiteraard ben ik nu heimelijk aan het overdrijven. Maar ergens is het wel een idee waar om te overwegen. Ik ga hier niet nog een betoog houden waarom ik dit in ons systeem wil. Ik zeg alleen dat die goeie ouwe Atheners hier een puntje hadden waar nog wel eens goed naar gekeken moet worden. Ach, het ware ijdele mannetjes met rokken en mantels, misschien zaten ze niet alleen fout in de kledingkeuzes. Wellicht valt onze fictieve Nederlander rustig in slaap zonder ook maar een seconde aan dit hele verhaal te denken. Ik zeg een slecht besluit, hem ook maar beboeten?

Constance Bruynen

Email:  Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.