Sunitus - De instelling van de geest

Nederland roemt zich er al jaren op dat het een land van tolerantie en compromis is. Vooral het laatste is voor mij een punt van interesse, want tolerantie, een cultureel goed waar één dwarse politicus al een zooitje van kan maken (ik noem geen namen). We promoten de cultuur van compromis al jaren in andere landen. Eigenlijk moet je ‘je maintaindrai’ (red. motto/leus van onze monarchie, als je me niet gelooft kijk dan op het wapenteken aan de voorkant van je paspoort) veranderen in iets in de trant van ‘lang leve het poldermodel’. (N.B. verkiezingsposters moeten in het Nederlands maar onze koningin heeft een Frans motto?)

Maar de vraag die we kunnen stellen is of een dergelijk consensusmodel in elk land de meest handige oplossing is. En ja, wij westerlingen hebben de neiging om democratie te propaganderen door gans de wereld. En het liefst het model wat in het desbetreffende propaganderende land wordt gehanteerd. Wat mij leidt tot een gevoel van twijfel, hoewel ook ik uiteraard een fervent voorstander ben van democratie.

Want wat is voor een land, net vers uit een verscheurende burgeroorlog of onderdrukkende tirannie, belangrijker: democratie of een efficiënt en überhaupt werkend bestuur? Een geroemd politicoloog zei daar iets heel zinnigs over: ‘Get the sequence right’ (nl. Snyder). Zulke gedachtegangen leiden mij door democratiserend Afrika naar Afghanistan. Een land wat niet een tweepartijenstelsel, maar een meerpartijenstelsel heeft aangenomen. Is dat nou zo handig? Heeft zo´n land niet meer aan een sterk leider gekozen door een absolute meerderheid, met een partij achter zich die ook is gekozen door een absolute meerderheid? Zo´n leider is toch veel slagvaardiger en kan het land toch beter opbouwen? De internationale gemeenschap zit er toch nog wel (oké, afgezien van onze jongens na augustus).

Hier komt een oud dilemma naar voren, een zogeheten ´trade-off´ voor opstartende democratieën: kiest een land voor 100% democratische instituties met het risico dat een goed en efficiënt bestuur daar de dupe van wordt, of kiest men voor een goed bestuur om een land er bovenop te helpen, voordat het democratische gehalte tot het hoogst mogelijke niveau wordt gebracht.

Geen zorgen, beide antwoorden zijn even goed en even fout. Beide keuzes hebben grote voordelen en significante nadelen (om met de geleerde Cruijf te spreken: elk voordeel heb z´n nadeel). Maar terug naar ons kikker- en polderlandje. Want worden er nou belangrijke en controversiële besluiten genomen bij ons in de Tweede Kamer? Uhm, als het kabinet er niet door valt: ja. Maar helaas valt het kabinet nogal vaak bij ons. En de besluiten die een paar weken geleden nog op de agenda stonden voor de wetgeving - AOW, vakbonden, noem maar op- worden nu als controversieel geacht en mogen niet door een demissionair kabinet worden ingevoerd. Dus SP heeft zijn zin. Het duurt nog wel even voordat deze maatregelen er door komen…als het kabinet er dan niet wéér over valt. Acht jaar lang is dit het probleem geweest, en als ik erover nadenk heeft een kabinet van Balkenende eigenlijk de eindstreep van de vier jaar gehaald? Er was het eerste kabinet, dat duurde niet lang, het tweede haalde het dacht ik net, de derde had een Schipholbrand en de vierde viel over een rapport van de commissie Davids. Is het in tijden van zulke moeilijke beslissingen niet handig om een duidelijke meerderheid met een eenduidige mening te hebben? Het Westminstermodel heeft kennelijk toch wel voordelen. En de democratische instituties in ons land zijn toch wel sterk genoeg om discriminatie van de minderheid te voorkomen.

Maar toch is er ook wel voordeel van ons huidige model. Iedereen kan makkelijker meepraten, omdat er toch al veel partijen bij zijn betrokken. En de grijze pakken, saaie debatten van onze overheid hebben toch ook wel hun charme. En de tegenstellingen en scheidslijnen van onze samenleving worden met al hun spanningen ook aangetoond in het parlement. Iedereen kan zijn zegje doen. Dus is het wel handig om een soort van consensus te moeten creëren. Het is immers handig als we elkaar de tent niet uitvechten?

Dus na een fictief uitstapje naar het tweepartijenstelsel keer ik toch weer terug bij ons ouder vertrouwde poldermodel. Tja, ik blijf een Nederlander hé. En als Nederlanders iets qua cultuurkenmerk hebben is het wel ´doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg´. Het parlementsmodel aanpassen, dat past dan ook niet in dit Hollandse straatje.

Constance Bruynen

Email:  Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.