Sunitus - De instelling van de geest

Mijn vorige tekst heeft blijkbaar iets los gemaakt bij de lezer. Een aantal lezers hebben terecht een aantal kritische vragen gesteld aan de hand van mijn wens om in de toekomst te kunnen spreken van een Europa waarvan een gedeelte beïnvloedt is door de Islamitische traditie.

Dit onderwerp is zeer belangrijk en ook zeer ingewikkeld. Als wij stellen dat de Islamitische traditie een onderdeel gaat worden van Europa zal eerst vastgesteld moeten worden dat er daadwerkelijk een Islamitische traditie is.

De huidige landen met een meerderheid aan moslims kunnen niet als voorbeeld worden gezien van de Islamitische traditie. Als eerst lijkt mij dan ook verstandig om de principes en de beginselen te benoemen en te beschrijven. Een belangrijke afweging dient men te maken tussen de vele gebruiken. Een lijst van Islamitische adagia is behulpzaam. Aan de hand daarvan is dan een incorporatie van de Islamitische traditie mogelijk. Daarbij doet zich dan wel het volgende probleem voor. Bij de acceptatie van Islam hebben vele volkeren eigen gebruiken aangenomen als Islamitisch waardoor het lastiger is om die uit elkaar te halen.

Voordat wij kunnen spreken van een Islamitische traditie van Europa dienen wij de bronnen te bestuderen. Vele Islamitische bronnen spreken van een Ummah, de Islamitische gemeenschap. Gedetailleerde boeken zijn verkrijgbaar die vooralsnog niet zijn vertaald in het Nederland of een ander Westers taal. Het lijkt mij dan ook onwaarschijnlijk dat dit makkelijk te bediscussiëren is. Een vertaalslag is een must. De moslims dienen niet meer te streven naar een Ummah, een gemeenschap van 'goede moslims'. Een universele boodschap laat zien dat het steeds belangrijker wordt om een antwoord te vinden op de multiculturele samenlevingen in de hele wereld.

Het Jodendom en haar verdienste

Sommigen beweren dat het Jodendom al vanaf 1492 geldt als onderdeel van de Europese traditie. In mijn ogen is dat onjuist. Na de Reconquista zijn er inderdaad belangrijke wetenschappers geweest die een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan de ontwikkeling van Europa. Daarentegen, een enkeling zorgt er niet voor dat wij kunnen spreken van Joodse wortels van Europa. De erkenning van de bijdrage van de Joden is recentelijk op een uitdrukkelijke wijze uitgesproken. Het erkennen van die bijdrage heeft eeuwen gekost.

Men kan ook stellen dat er niet bewust, expliciet en vrijwillig is gekozen voor die erkenning van de Joodse traditie als onderdeel van de Europese traditie. Pas na de erkenning van de onafhankelijk van de staat Israël heeft men een bondgenoot gezien in Joden. Het versterken van die bondgenootschap ging gepaard met het zoeken naar mooie voorbeelden waar Joden in Europa in harmonie hun werk hebben mogen verrichten en tot wetenschappelijke ontdekkingen kwamen. Dat neemt niet weg dat er pas achteraf met een bepaald doel ervoor is gekozen om die bijdrage te erkennen. Zonder een aanleiding lijkt het mij onzinnig dat er uit eigen beweging de Joodse kenmerken van Europa zouden worden benadrukt.

Het is merkwaardig dat men na eeuwen systematisch uitbuiten en uitsluiten van een bevolkingsgroep er uiteindelijk voor kiest om die groep ergens een deel van te maken. De een ziet hier de dubbelzinnigheid van de Europeanen in en de ander vindt dat het positief is dat Europa eindelijk volwassen genoeg is om een aantal geschillen te beslechten. De ontwikkelingen van de afgelopen vijftig jaar zijn vanuit een Joods perspectief natuurlijk toe te juichen.

Het bovenstaande resulteert in wetenschappers, denkers, intellectuelen die weliswaar Joods zijn, maar dat niet op de voorgrond laten treden. Zij publiceren, schrijven, ontdekken zonder daarbij aandacht te trekken op hun religieuze voorkeur.

Dit geldt niet voor de moslim. Alle handelingen, gedragingen of uitspraken worden getoetst aan de religieuze voorkeur. Een doorsnee moslim ontkomt niet aan zijn identiteit of uiterlijk. De Europeaan heeft een idee over de moslim en zijn karaktereigenschappen. Zonder in te gaan op deze vermeende karaktereigenschappen wil ik eerst een blik werpen op het verleden.

Beïnvloedingen over en weer

Het is vreemd om te denken dat Europa en de Islamitische wereld nooit in aanraking zijn gekomen met elkaar waardoor zij elkaar niet konden beïnvloeden. Andalusië, Malta, Sicilië, Jeruzalem en andere plaatsen hebben een belangrijke rol gespeeld bij het beïnvloedingsproces. Via Andalusië kregen de Europeanen onderwijs in filosofie, geneeskunde, psychologie, wiskunde, astronomie en andere wetenschappen. Het is bekend dat vorstenhuizen jongelingen zonden naar Andalusië om daar onderwijs te volgen. Er zijn zelfs geruchten dat er grof geld werd betaald om kennis op te doen aan de universiteiten van Andalusië.

In Andalusië zien wij ook belangrijke figuren een stempel drukken op de wording van Europa. Personen als Averroes, Ibn-i Sina, Ibn Battuta, Ibn Khaldun, etc. hebben een niet te verwaarlozen bijdrage geleverd.  Het is zelfs goed om te vermelden dat de teksten van Aristoteles en Plato verloren zouden gaan als de moslims het niet hadden behouden en het hadden vertaald. Zo is duidelijk te zien dat de Grieken de moslims beïnvloedden en de moslims daarmee weer de Europeanen. Daarnaast vind ik het niet overdreven om te stellen dat het model van de Europese universiteiten is overgenomen van de moslims. De eerste universiteit van Europa, waarvan we hebben vastgesteld dat het in Bologna was, is een replica van de onderwijsinstelling op Sicilië dat kort daarvoor door de Europeanen was veroverd op de moslims.

Men kan de verdiensten niet verloochenen van Islamitische denkers en wetenschappers. Wij zouden niet selectief moeten zijn met de geschiedenis die wij schrijven. Het is onduidelijk waarom wij Spinoza willen accepteren als cultureel erfgoed maar Ibn Rushd en zijn werk niet willen erkennen. Hieraan ligt de angst van Europa om datgene te verliezen wat zij koestert: kennis en kunde.

Mijn doel is niet om een welles nietes discussie aan te gaan. Mijn doel is om Europeanen bewust te maken van hun gedrag zodat zij een aantal belangrijke figuren erkennen waardoor zij hun verdiende plaats krijgen.

Na de 15de eeuw hebben Islamitische denkers en wetenschappers geen geruchtmakende ontdekkingen gedaan. Bijna alle kennis is verloren gegaan. Daarna zijn er ook geen pogingen gedaan om Europa te verrijken. In de tussentijd zijn christenen en joden doorgegaan.

Voor mij is het verleden belangrijk maar eigenlijk doet de toekomst er echt toe. In heel Europa zie ik vrije geesten opstaan die moslim zijn en graag een bijdrage willen leveren aan de ontwikkeling van Europa. Er zijn schrijvers, denkers, politici, wetenschappers, docenten en anderen die zich moslim noemen en volharden in hun burgerschap. De komende decennia zullen de moslims daadwerkelijk deel uitmaken van de wortels van Europa.

Alvorens de moslims dat kunnen beweren moet er intern worden gediscussieerd wat het betekent om als moslim bij te dragen aan de ontwikkeling van de verschillende wetenschappen. Hoe hebben de moslims vroeger zoveel succes gehad? Wat zijn onze principes en wat zijn de Islamitische beginselen? Zonder deze vragen te beantwoorden kunnen wij alleen spreken van de Islamitische wortels van Europa en niet van de Islamitische toekomst van Europa.

Harun Yildirim

Email:  Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.