Sunitus - De instelling van de geest

Ik heb me de laatste maanden afgesloten voor de Nederlandse politiek en voor wat er allemaal nog meer gaande is in dit oord achter de duinen. Ik betrap mezelf af en toe op de vraag of het überhaupt nog wel zin heeft om na te denken over onze samenleving. Wat is eigenlijk mijn verwachting? Denk ik dat de Nederlander zich vanuit deze situatie zou kunnen verheffen tot een gelijke van de Heleen of Romein, het soort mens dat de geschiedenis in gaat vanwege  ijzeren wil en wervelende scheppingskracht, iemand aan wie toekomstige mensen zich met grote trots zullen proberen te spiegelen? Ik zal je verklappen, dat zie ik niet zo één twee drie gebeuren. Ik denk soms dat we in een moeras van de geest zijn beland. Dat de debatten die de gemoederen beheersen laag-bij-de-gronds zijn, en dat niets van wat er hier gebeurt enige werkelijke waarde heeft.

 Wat moet het mooi geweest zijn, in een tijd te leven waar gedachten een levendig bestaan hadden – in een tijd waar filosofen en wetenschappers elkaar in de haren vlogen, waar de waarheid nog iets was wat met enorme wilskracht werd nagestreefd. In die zin is het natuurlijk spannend in Amerika. Het debat daar wordt op het scherpst van de snede uitgevochten, op een manier die zoveel agressie losmaakt dat het op ons ‘nuchtere Hollanders’ soms overkomt als een gekkenhuis. Maar dit maniakale geeft aan dat het de mensen ergens om te doen is. Dat ze ergens in geloven en daarvoor willen vechten. Velen hier zullen zeggen dat het maar beter is, dat wij dit soort gevechten niet hoeven te houden. Dat wij het hier toch beter voor elkaar hebben, met wat er nog over is van onze verzorgingsstaat. “Goed voor elkaar”. Iets in mij walgt van deze formulering. “Het gaat toch lekker?” “Prima joh, kan niet klagen!” Nederlandse slagzinnen. Wij leiden zelfs, zo las ik, het klassement van gelukkige volkeren. Dus dit is het dan. Het toppunt van de evolutie. Beter kan niet.

Is de waarde van het leven te meten aan geluk? En zo ja, hoe meet je dat dan, geluk? Is het genoeg iemand op zijn woord te geloven als hij zegt dat hij gelukkig is? Ik zag gisteren op tv een fragment over een Chinese rockband. Een illustratie van hoe goed het gaat met de Chinezen. Hoe vol vertrouwen ze zijn, hoe vrijmoedig, hoe blij. Zo werd het aangekondigd. Nou, ik was benieuwd! Wat ik te zien kreeg was een busje gevuld met een groepje kirrende kereltjes met Bon Jovi-kapsels, roze kleertjes en de meest perfecte blanco blikken in hun onschuldige oogjes. Een van hen vertelde tegen de camera hoe extatisch perfect hun leven was. “Beer, Girls, Money!” Even later vat hij het nog eens samen: “Life!”. Vol medelijden zette ik de tv uit. Dit moest aangeven hoe goed het met China gaat? Ik heb sterk het idee dat de Joden in het getto van Warschau een aanzienlijk rijker leven hadden dan deze laboratoriumratten van het grote geluksexperiment.

En toch zou zo’n ventje zichzelf waarschijnlijk een score van 100% toekennen, als men hem vroeg “hoe gelukkig ben jij?”. We zien, geluk is relatief. Aan de situatie waaruit je geluk voortkomt, aan wat je je kan voorstellen, aan hoe snel je tevreden bent, aan wat je beschouwt als belangrijk. Ik zou zelfs op mijn slechtste dagen nog voor geen goud met deze Chinese rocksterren willen ruilen – duizendmaal liever mijn eigen frustratie en twijfel dan hun geluk. En ik heb het idee dat het met het Hollandse geluk meer en meer hetzelfde gesteld is dan met het Chinese. Het lijkt allemaal gebaseerd op het Amerikaanse model, maar dan een tandje lager, een beetje water bij de wijn, het geluk ontdaan van het gevecht, de worsteling en dus van de kracht, van het levenssap. Geluk betekent: niets te klagen hebben. Het betekent: in je mandje zitten en precies als je honger hebt, eten krijgen van je baasje. Of: dartel rond hupsen in de wei, jezelf bewonderend in de spiegeling van het meer, en al lang vergeten zijn dat er ooit roofdieren waren die je bedreigden – die zijn gelukkig allemaal afgeschoten.