Sunitus - De instelling van de geest

De hedendaagse mens wordt niet vaak meer gelouterd door ruige ervaringen van religieuze aard. Het meest intense wat de meesten van ons mee maken is een flink potje fitnessen waarbij we na afloop een fijne sauna nemen en denken: zo! Dat heb ik ‘ns even mooi gedaan! Hoe anders ging dat in vroegere tijden, toen de mens nog de tijd nam om zichzelf af te breken en op te bouwen met de diverse rituelen die hem of haar terzijde stonden, zoals het vasten, het bidden of de pelgrimage verrichten.

Terecht kun je nu denken: wacht eens even, dit is misschien een dagelijkse realiteit voor de westerse doorsnee secularist, die zijn geloof angstvallig binnenboord houdt en elk ritueel dat buiten de deur plaatsvindt uit zijn geloofsbeleving heeft weg gefilterd. Het is echter niet het geval voor alle mensen: over de hele wereld maken mensen nog offers voor hun relatie met God – van de gang naar de Ganges, tot de tocht naar Santiago, van het vasten in de aanloop naar Pasen, tot het vasten in de maand ramadan of het verrichten van de hadj.

We vergeten dat nog wel eens, hier in onze Nederlandse leunstoel, maar jaarlijks verrichten er miljoenen (!) mensen dit soort handelingen om de relatie met hun Schepper te verbeteren, om hun eigen ego in bedwang te krijgen, om zichzelf kleiner te maken en hun arrogantie te laten varen, om zichzelf opnieuw uit te vinden, om weer vanaf nul te beginnen.

Niet dat ik zelf zo hoog inzette toen ik mij dit jaar gereed maakte om de islamitische pelgrimstocht naar Mekka te maken, want laten we wel wezen: gemak dient ook deze mens. Vroeger verrichtte men deze bedevaart per kameel, te paard, met de boot, te voet – tegenwoordig stap je in het vliegtuig en ben je er binnen een dag. Je kunt je dus afvragen in hoeverre dit nog een fysieke en emotionele uitdaging kan zijn.

Ik ervoer daar echter snel genoeg dat voor de hadj simpelweg geldt: wat technologie vereenvoudigt, dat zal de mens niet nalaten om te bemoeilijken. Zoveel tijd als je wint met het vliegtuig, zoveel verlies je weer met het wachten op de bus (uren, soms dagen) en het belazerd worden door zwendelende bus- en taxichauffeurs. De fysieke winst die je behaalt door je collectie reisinentingen wordt teniet gedaan door een overdaad aan smog en het stuitende gebrek aan hygiëne in hotel en restaurant (Godzijdank voor diarreeremmers!). Daarnaast begrijp je opeens dat broederschap of van iemand houden omwille van jullie gedeelde liefde voor God – dat zijn zeker geen vanzelfsprekende zaken. Daar moet je hard voor werken (zeker als 2,5 miljoen mensen door dezelfde deur de moskee binnen willen gaan, over hetzelfde nauwe weggetje willen lopen, dezelfde ommegang willen maken, dezelfde toiletten willen gebruiken en nog meer van zulks).

Ik besefte me opeens dat ik nog nooit wat had meegemaakt. In theorie zou mijn leven, dat nu toch al een tijdje gaande is, me kunnen hebben voorbereid op een dergelijke reis. Ongemak? Nou en, ik ben toch geen softie! Irritatie? Tssk, daar kun je jezelf op trainen! Ziekte? Daar heb ik toch een scala aan supplementen, paracetamol en O.R.S. voor! (En diarreeremmers natuurlijk).

Zo druk was ik bezig met al deze praktische (en soms ook behoorlijk onnozele) zaken dat ik bijna vergat waarom ik er was: ik kwam om God te aanbidden, Hem beter te leren kennen, mijn band met Hem te versterken. Ik wilde handelingen verrichten die op zichzelf, op de sofa van de psychiater, waarschijnlijk voor obsessief-compulsief gedrag zouden worden aangehoord maar waarvan ik hoopte dat ze mij zouden zuiveren van de scherpe kantjes van mijn ego. Achteraf gezien is dat misschien best een hoge inzet.

Toch is die inzet niet geheel onhaalbaar. Zo af en toe, op het dak van de moskee in Mekka, op de vlakte van Arafah, bij een lezing in Medina – op dat soort momenten kwam er een moment van niet-zijn over me heen. Alhoewel dat ook heel goed de vermoeidheid kon zijn natuurlijk. Ik wil het niet mooier maken dan het is.

Uiteindelijk zal ik waarschijnlijk pas later in mijn leven weten of ik echt wat heb geleerd van deze reis, of ik echt zwaar werk heb verzet dat mij heeft gelouterd. Dat zal dan hopelijk blijken uit mijn karakter, misschien dat ik zelfs wel een beetje beter mensch ben geworden. Dat zou fijn zijn.