Sunitus - De instelling van de geest

Van kinds af aan leren de meeste mensen keurig met twee woorden spreken; ja meneer, nee meneer. Bij kruimeltje konden we het nog eens even dunnetjes overdoen en op visite is het vaste kost. Naast een goede persoonlijke hygiëne leer je als kind al snel de gedragsregels naar andere mensen toe. Ik snap dat het vervelend is om als ouder een bijdehand, onbeschoft kind te hebben en je dus veel baat hebt bij een gehoorzaam lieverdje. Als ik zelf door, laten we zeggen, de IKEA loop kan ik me kapot ergeren aan die kleintjes die de winkel onveilig maken, zich niets aantrekken van de rest van de bezoekers en je achterlaten met een vuile blik. De eerste gedachte die in me opkomt is dat ik mijn kinderen heel anders ga opvoeden.

Opvoeden is (nog) niet mijn pakkie-an. Een aantal jaren oppaservaring verschaft mij niet het recht om hier iets zinnigs over te zeggen. Ik weet ook zeker dat ik er heel anders over na ga denken als ze door mijn eigen huis kruipen.

Die gedragsregels naar andere mensen toe, dát is wat mij enorm boeit. Het is inderdaad nog niet zo erg als je kind nog niet helemaal naar jou als ouder wil luisteren, maar wat moeten die ouders zich schamen als hun kind een grote bek geeft tegen een vreemde. Die boze ouders op straat, iedereen kent ze, iedereen heeft spijt als ze doorlopen wanneer een kind (bijna) geduwd, geschopt op geslagen wordt door hun vader of moeder als ze niet willen luisteren en jij er niets van zegt. Die ouders weten wel dat dat niet de bedoeling is, maar op dat moment handelen ze puur uit schaamte. Van buiten is het “luister nou eens naar wat je moeder zegt”, maar van binnen schreeuwt het “straks denken al die mensen dat ik jou niet in de hand heb en lijk ik een slechte moeder”.

Naast en tegenover het eerste voorbeeld van de IKEA vind ik het prachtig om te zien hoe onaangetast die kleine mensjes nog zijn. Ze lopen zo tegen je been op, al kijkende naar slechts de grond voor hun voeten; weten zij veel dat er nog een gigantische wereld is om hun heen die niet stopt waar het zicht rijkt. Als kind heb je nog niet door dat je met je gedrag andere mensen kunt schaden, kunt irriteren of pijn kunt doen. Wat ben ik soms jaloers op die vrije blik, op dat onbezorgde gedrag. Hoe heerlijk moet het zijn om weer even terug te kunnen naar die tijd, even doen alsof je nieuwe speelgoed écht het enige is dat telt op de wereld; een wereld zonder Obama, Mubarak en Geert, zonder Aids, leningen en Tsunami’s.

Gelukkig hebben wij genoeg dingen waar we ons zorgen over kunnen maken. We maken ons zorgen over het laatste stronkje witlof dat de buurvrouw net voor onze neus wegpakt bij de Albert Heijn, we maken ons zorgen over het feit dat we door het bezoek aan onze schoonmoeder Studio Sport missen, we maken ons zorgen over de vraag of we wel goed genoeg presteren in bed voor onze minnaars.

“Waartoe zijt gij hier op aarde? Om hier en in het hiernamaals gelukkig te zijn.” Willen we niet allemaal gelukkig zijn? Een beter milieu begint bij jezelf en de maatschappij dat ben jij. Het klinkt zo egoïstisch allemaal, maar is het dat wel?

Als een kind leert dat hij beleefd moet zijn tegen de buurman, tegen oom Jan en tegen de politie, waarom is dat dan? Misschien is het zodat de ouders niet slecht voor de dag komen, maar ten grondslag ligt natuurlijk dat je dat ook van die ander verwacht. Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet. Dat is eigenlijk heel erg logisch, waarom zou je kwaad spreken over iemand anders, zou je het leuk vinden als hij dat ook over jou doet? Ook bij deze vraag kom je toch uit bij jezelf.

Nederland raakt overbevolkt, de mensheid groeit zo enorm snel dat we binnenkort geen brandstoffen meer hebben, dat er land verdwijnt door de opwarming van de aarde en dat we op een gegeven moment alleen nog maar onze uitweg onder de grond kunnen gaan zoeken omdat er gewoon geen plek meer is. 7 miljard mensen, dat zijn er een hele hoop. Wordt er aan je gevraagd om te zorgen dat al deze mensen gelukkig zijn? Het zou natuurlijk geweldig zijn, maar het gaat gewoonweg niet. Met iedere stap die je zet en keuze die je maakt doe je iemand kwaad. Ik begrijp mensen heel goed als ze zeggen dat Geert Wilders uit de politiek moet, ik begin het moeilijker te vinden als ze nare dingen met hem willen doen, maar ik begrijp ook goed dat mensen op hem stemmen. Ik zou het zelf niet doen, maar iedereen wordt ergens anders gelukkig door.

Soms denk ik wel eens, als iedereen nou aan zichzelf denkt, dan wordt er aan iedereen gedacht. Natuurlijk hebben wij enorm veel middelen om deze gedachte voor onszelf ook nog kracht bij te zetten. In de derde wereld moeten de mensen soms geholpen worden om zichzelf gelukkig te maken, maar over het algemeen, als iedereen zich met zichzelf bemoeit kunnen we best met elkaar leven. Waarom zou je boos zijn op homo’s? Zij doen jou toch geen kwaad? Waarom mag de tegenpartij niet voor Ajax zijn? Zij vinden rood met wit gewoon mooi.

Iemand kwaad doen en iemand niet gelukkig maken ligt een heel eind van elkaar vandaan. Je hoeft niet met iedereen vriendjes te zijn, als je ze maar geen kwaad doet.

Ik ben ontzettend gelukkig, niet zozeer door de wereld, maar door de wereld om mij heen. Ik word er wel eens van beticht dat ik laks ben of me eens wat meer zorgen moet maken, maar met welk doel? Ik geef mijn bloed voor mensen die het nodig hebben, ik stop wat geld in de collectebus als er iemand aan de deur komt, ik help de oude man achter me met zijn boodschappen als ik zie dat hij het er moeilijk mee heeft. Moet ik me dan de hele dag druk maken om die mensen die het moeilijker hebben dan ik? Ach, die arme kindjes in Afrika hebben zo weinig geld; wat denk je dat er gebeurt als die mensen allemaal zien hoe het er hier aan toe gaat? De een heeft varkens en de ander kippen, die ruilen ze iedere dag en zo kunnen ze allebei een eitje met spek eten. Hoe moet dat als ze de Mc Donalds kennen, als ze in pak naar de beurs toe gaan en zich zorgen gaan maken over Egyptenaren die dag en nacht op straat doorbrengen?

Ik vind het heel lief hoor als iemand achter me ‘dankjewel’ zegt als ik het beurtbalkje op de band bij de kassa leg, maar beseft hij wel dat ik dat gewoon doe omdat ík anders straks gezeur heb met boodschappen die door elkaar heen gaan? Beleefdheid is goed, begrijp me niet verkeerd, maar het hoeft van mij niet zo geforceerd. Natuurlijk is het goed om je bezig te houden met de minderheden in de wereld en ook aardig te zijn voor de medemens, maar als iedereen net wat meer aandacht besteedt aan zichzelf en eerst zorgt dat hij zelf gelukkig is, zou het er dan niet een stuk rooskleuriger uitzien?

De moeder zal niet gaan schreeuwen tegen het kind als ze die ochtend zonder ruzie met haar man naar buiten zou zijn gegaan. Obama, Geert en Mubarak hielden zich niet bezig met elkaar als ze gewoon blij waren met wat ze hadden en niet hun leven lang naar meer macht en geld zochten. Niemand zou boos zijn op homo’s als ze gewoon zelf een gelukkige relatie zouden hebben. Feyenoord zou niet boos zijn op Ajax als ze vrede hadden met hun plaats in het rijtje van 18 en genoten van het spel. De persoon achter mij zou niet ‘dankjewel’ hoeven zeggen als je niet automatisch uitgaat van een klootzak voor of achter je en is het niet heerlijk om zonder geld te leven, gewoon te handelen als vroeger en gelukkig te zijn op het land?

Iedereen reflecteert zijn eigen gemoedstoestand op de rest van de wereld. Het is niet zo dat je jezelf helpt door niet stil te staan bij je eigen problemen, maar je te verdrinken in het helpen van anderen. Zeg nee, denk aan jezelf, wees gelukkig en breng dat vervolgens over op de rest van de wereld. Het lijkt zo egoïstisch en het gaat in tegen de aard van de mens om in een neerstortend vliegtuig eerst je eigen zuurstofmasker op te doen en daarna pas je kind te helpen. Maar is dat wel zo egoïstisch als het op het eerste gezicht lijkt?