Sunitus - De instelling van de geest

Wikileaks heeft onze ogen geopend, onze aandacht getrokken en het besef aangewakkerd dat de democratie waarin wij denken te leven niet de werkelijke is. We weten het vrijwel allemaal, sinds kort tenminste: de hypocrisie die schuil gaat achter diplomatieke afspraken. Voor de burger is nu een scala aan informatie ten dienste gesteld. De eerste reactie die ik bij mijzelf bespeurde, was: oh, wat bont. Wat bont? bont? Hoezo bont? Verontwaardigd, vroeg ik mijzelf af waarom het zo bont is dat er ‘geheime’ informatie is gelekt over ‘the almighty countries’

Leve de Openbaarheid: Democratie is niet gebaat bij geslotenheid, las ik afgelopen week… ergens.

Dit maakt wakker, niet? Gaat u dan niet bij uzelf ten rade, om enig duidelijkheid te krijgen van de democratie anno nu? De documenten op zichzelf zeggen niet veel over de geslotenheid, dan wel openbaarheid van de democratie. De documenten samen, echter: incluis de wisselwerking tussen media en burger, tussen natie en natie, zouden u moeten vertellen dat de democratie zoals wij die met z’n allen kennen niet bestaat. De ‘werkelijke’ democratie is namelijk in handen van machtsbezitters, van de grote mogendheden. De werkelijkheid die menig burger kent over de democratie is te verwaarlozen. Het werkt zo: de inhoud van de democratie wordt de democratie. Als ik een woord bedenk om daarmee een willekeurig mechanisme aan te duiden, dan is dat woord in eerste instantie valide, en vertelt zij mij goed wat het mechanisme inhoud, maar wanneer we te maken hebben met een dynamische omgeving zal elke benaming die wij daaraan geven achterlopen op de werkelijkheid. In dat geval is het woord misleidend.

Belangrijk te weten, is dat de democratie een vluchtroute is geweest ten tijde van autoritaire regimes. Dit betekent dat er in de tussenpoos die er toen is geweest tussen het autoritaire regime en het democratische stelsel een leegte is geweest. Wat die leegte precies is geweest, is moeilijk aan te geven. Wanneer we kijken naar de Franse revolutie(1789), zien we goed wanneer die leegte optreedt, namelijk wanneer de revolutie ontstaat en tot uiting komt. Tot die tijd is er sprake van een leegte, die leegte is democratisch, omdat dan het volk aanwijsbaar invloedrijk is en de gevestigde structuren ten einde brengt. Die leegte kan niet lang bestaan, omdat de concurrentie na een revolutie sterker wordt en hierdoor de degelijkheid van de leegte en de handelingswijze van de politieke spelers binnen deze leegte een wending neemt.

De concurrentie breekt de democratische cultuur binnen de politieke arena’s. Er ontstaat namelijk weer zoiets als strijd om de macht, tevens trachten de politieke spelers hun machtige positie te behouden. Ter illustratie: We doen wat water in een glas, het glas zelf is helder en het water ook. We kunnen er doorheen kijken en er is geen ongelijke verdeling van het water, het water is vormloos. Vervolgens doen we er kleine steentjes in. Het resultaat is dat we minder water zien en meer steen. De hoofdvraag is dus: Wat is bepalend voor de vorm van de democratie? Zijn dat de politieke spelers zelf? Zijn dat de instituties waarbinnen zij opereren, of zijn dat de idealen die zij tezamen aandragen? Laten we daarvoor verder ingaan op het voorbeeld dat ik u zojuist heb gegeven. Het glas, zelf doorzichtig wordt gevuld met water zij is tevens doorzichtig, maar is ook nog eens te betreden. De stenen zelf hebben elk een eigen karakter en vorm; zij zullen elk op een eigen manier het water in vallen. Het water is neutraal, zij biedt aan elk de mogelijkheid zich te bewegen.

Met deze illustratie kijken we naar de geschiedenis. De autoritaire regimes verdwenen en werden in plaats daarvan democratisch bestuurde landen. Het ontevreden volk organiseerde zich en doorbrak de gevestigde structuren. In euforie werd de democratie ingevoerd en ook toegepast? Formeel werd zij toegepast, maar of er ook daadwerkelijk democratisch werd gehandeld is moeilijk te zeggen. Waarom? Omdat ik niet zou weten wat de democratie precies inhoudt. Niemand weet wat de democratie inhoudt, achteraf-na elke handeling wordt pas gezegd dat het zo gebeurd, omdat we in een democratie leven. Het verleden is misschien het meest democratisch, al lijkt dat niet zo. Nu er nieuwe ontwikkelingen teweeg zijn gebracht en er meer actoren zijn, wordt het steeds moeilijker alle handelingen-uitgevoerd door de verschillende actoren te plaatsen onder de noemer democratie.

Heeft u zich ooit afgevraagd waar u staat ten opzichte van de democratie? Denkt u dat u een aanschouwer van de democratie bent, of ben u eerder de democratie zelf? Het geheugen kan dynamiek moeilijk opslaan. Het is bijna onmogelijk, tenminste vandaag de dag om gebeurtenissen, mechanismen te zien als een dynamische constructie. Deze onkunde wordt door de mens vertaalt in benamingen, om het zo begrijpelijk te houden. Echter, hierdoor ontstaat een geloof in die benamingen, alsof die benamingen de dynamiek zelf zijn. Zou het niet zo kunnen zijn dat de overheid inspeelt op deze onkunde, laat duidelijk zijn dat dit niet bewust hoeft te zijn. Ik wil niet zeggen dat de democratie niet bestaat, wat we ons wel moeten afvragen is, of we in de juiste democratie geloven. Zijn er niet meerdere democratieën binnen de natie te onderscheiden? Is er niet enerzijds de democratie van overheid en anderzijds de democratie van de burger. En is het niet zo dat juist de democratie van de burger de schijndemocratie is? Want, met de onthullingen van Wikileaks lijkt een nieuwe werkelijkheid voor de burger in zicht; de reactie die we tezamen hadden op de verschijning van de gelekte documenten, maakt duidelijk dat we ons binnen een andere democratie manoeuvreren.

Laten we teruggaan naar het voorbeeld, wij mogen deze tevens zien als een theorie, dit omdat zij de ogen opent en ons nieuwe inzichten geeft. Het glas met daarin water en stenen, laten we haar zien als de democratie. Het glas, zij is de institutie waarbinnen de politieke spelers opereren. Het water, zij is het ideaal(met bijbehorende regelgeving) van de democratie. De stenen, zij zijn de politieke spelers die de democratie vertegenwoordigen. De vraag aan onszelf: wat is meer democratie? Is dat het water of zijn dat de politieke spelers? Die vraag is niet al te ingewikkeld, de politieke spelers hebben een karakter, een vorm. Zij zijn niet rekbaar, maar passen zich aan de omgeving-welke het water is. Het water is voorwaarde voor de democratie: haar transparantie maakt invloed van de burger mogelijk, dat zou je denken. Echter, wij staan te ver van het glas met het water en stenen. Het water is het meest democratisch, omdat zij ongekleurd is. Zij is er voor ons allen: we kunnen er doorheen kijken.

Kortom, zij kiest niet hoe haar vorm zal zijn, maar degenen die haar omringen: het glas en de stenen bepalen haar vorm. In hoeverre de burger invloed heeft op de vorm van het water is moeilijk vast te stellen, omdat hij niet tot nauwelijks binnen de instituties van de rechtstaat opereert en hij dus wordt tegengehouden de democratie te kennen. Voor de burger is het ideaal van de democratie de realiteit, omdat hij niet meer zien kan. Helaas is dit geloof ineffectief. We blijven door het geloof in de democratie als zijnde geheel redelijk, geloofwaardig en volmaakt achter de feiten aanlopen.

De democratie bestaat allang niet meer; zij is vervormd door de politieke spelers. Net zoals het water van vorm is veranderd door de stenen. U denkt waarschijnlijk: deze schrijver is antidemocraat. Integendeel, ik vertel u slechts dat de democratie herontwikkeld moet worden. Zij kan alleen bestaan als de burger haar vorm bepaalt en niet de overheid. Wikileaks brengt ons tot deze conclusie, want zij geeft ons ingang tot de realiteit, tot de dynamische processen die plaats hebben gevonden. Een verlicht systeem kan niet gehandhaafd blijven wanneer er onverlicht gehandeld wordt; handelingen zijn bepalend voor het bestaan van de democratie. Kent u dan niet het effect van een spiraal. De spiraal bestaat uit lijnen, lijnen die draaien. De relevantie van de lijnen zelf is ondergeschikt aan de draaiing van de spiraal. De lijnen zijn voorwaarde voor het effect dat die draaiing heeft op de aanschouwer. Mijns inziens is dit mechanisme hetzelfde als die van de vertegenwoordigende democratie met haar politieke spelers. De democratie heeft inderdaad idealen en wetten, maar zij die volgens deze regels handelen en die volgens de democratische idealen handelen kunnen zich misdragen, juist omdat die regels er zijn. Er wordt dan gehandeld onder het mom van de democratie. De duizeligmakende draaiing van een spiraal wordt geverifieerd door te zeggen dat het een spiraal is, net zoals handelingen worden goedgekeurd, omdat zij binnen de democratie plaatsvinden.

Zolang de overheid zich misdraagt binnen de verlichte democratie, zal de democratie voor de burger een zwarte vlek blijven. Wat wij zouden moeten willen is een verspreide macht. Als we dan als burgers toch een andere realiteit hebben van de democratie, kunnen we-wanneer we geloven in deze nieuwe inzichten onze eigen democratie ontwikkelen. Wetende dat we vandaag de dag te maken hebben met een netwerksamenleving, is het effectiever netwerkpartijen te organiseren. Kleine, dan wel regionale realiteiten worden de alledaagse norm. Elke netwerkpartij is hiërarchisch georganiseerd, om zo de beste resultaten te behalen. Omdat elke netwerkpartijen bepaalde expertises heeft, kunnen problemen binnen het eigen netwerk zelf opgelost worden. Wanneer we te kampen krijgen met grote problemen, zouden de vertegenwoordigers van de netwerkpartijen met elkaar kunnen overleggen. De overheid schikt zich aan deze constructie; zij fungeert als overkoepelende orgaan, dat zich bezighoudt met de faciliteiten voor de netwerkpartijen en controleert of alles wettelijk toegestaan is. De overheid behoudt het geweldsmonopolie, maar geeft het kennismonopolie uit handen.

U bent de democratie, het water bent u. Maak dat de overheid duidelijk, en zij zal zich gedwongen voelen dichter bij u te komen.

Het startschot is gegeven, denk met mij en lees het pamfletachtige gedicht:

Demos-cratos en Vorm-loze Wateren

Vrijwel niemand tracht geordend realistisch te bedenken, dat vanuit elk denkperspectief droommaximalisatie hoognodig bedreven doorgevoerde, sluipende, verrukkelijke, ongebonden kaders maken kan. Uwe droom majesty sluit dicht als bruisende substantie, waarvan geen enkel invloed, noch macht uit oefenen kan.

Politiek als zee

in haar, overvloed aan vin-kieuw-en schubschepselen. Toch geen zal zeggen: Het is de mensenetende haai met totale bedreigingseffect.

Luisteraar, let dan op: Het omgevingsgerelateerde ''zijn'' van de mensenetende haai, is zowaar Macht.

Parlement of regering, personen of bureaucratie; De rede van oproer is--- handicapt der omgeving --- water, transparant, beschikbaar voor elk. Toch ondemocratisch. Dat vormloze water- onderhevig aan sluwe haaien,-- die verlichte democratie - gevuld met onverlichte betogers. Blijf attent en help deze twijfelaar: Geschreven democratieën, zo ook geconsolideerd, even goed onbewust geïmplementeerd, een groot vriend van dat vormloze water.

Argwaan vertel twijfelende twijfelaars de onaangepaste waarheidsvinding, hij zei dan ook: Waar men u zegt democratisch te zingen, juist-daar zingt men ondemocratisch.

Luisteraar, luister naar leraar logica, hij zegt momenteel in klare taal: Situatie eens : Autoritair regime dan revo- evoluties, uitkomst-- demos-cratos. Status quo: Democratieën-meest, stabiele doorgeefluik, maar wie noemt de klas nog leegstaande ruimte?

Persoonlijk gerelateerde, onzekere nooit duidelijkmakende twijfels vragen mijn ideeënmotor: Wie kent oorspronkelijke demos-- cratos, wie kent-- de zee zonder vin-kieuw en schubschepselen?